De Vrijplaats en Arjan van Emmerik: een portret

De Vrijplaats

Sinds 2012 is het initiatief De Vrijplaats opgetrokken uit het voormalige ketelhuis van de conservenfabriek Tieleman & Dros. Arjan neemt me mee in de geschiedenis van de organisatie, die veel ouder is dan dat. Het verhaal van de culturele ontmoetingsplek, evenals het verhaal van Resistor, gaat namelijk terug tot de wortels van de Leidse kraakbeweging.

Net als bij veel gelijkgestemde organisaties liggen deze wortels op de Koppenhinksteeg. Vanaf de jaren ’70 werd hier, voornamelijk door jongeren, nagedacht over politiek, vrijheid en gelijkheid. Later werd de Koppenhinksteeg bekend als onderdak voor klinkende namen als de Linkse Kerk, de Marinus van de Lubbezaal en de Weggeefwinkel.

Bar en Boos

Het nadenken over cultuur, intellect en activisme werd hier regelmatig voortgezet in het café de Bar en Boos, dat zo een smeltkroes werd van links Leiden. Een warme plek van samenkomst tussen 1993 en de ontruiming in 2010. De echte Leidse lezer zal ook nog wel herinneringen hebben aan dit hart van de krakersbeweging, die soms in actie moest komen voor haar rechten. Maar uit dit activisme kwam ook iets anders voort, zegt Arjan. De verbinding zocht men op met muziek, waardoor de Bar en Boos voor bijna iedereen een aantrekkingskracht had.

Muziek

Zo werd muziek de core business van de Bar en Boos, en zo raakte Arjan ook betrokken bij de muziek. In de Bar en Boos vervloog de grens tussen vrijwilliger, bezoeker en muzikant. Het werd een speeltuin van beginnende en gevestigde artiesten. Arjan glundert als hij terugdenkt aan de optredens van de Nederlandse punk-fanfareband ‘De Kift.’ De anarcho-punk van ‘The Ex’ uit Amsterdam en ook het Amerikaanse ‘MDC’ staan op de lange lijst van hoogtepunten in de Bar en Boos.

Waar anders kon je regelmatig psytrance beluisteren dan in het Leiden van pakweg 25 jaar geleden? Ook was er ruimte voor reggae en drum & bass. Want, zegt Arjan: “Als je niks probeert gebeurt er ook niks.”
Anno 2025 wordt de lange traditie van de Bar en Boos in een volledig nieuwe jas vormgegeven en is het nu geïntegreerd in de Resistor. Het blijkt een samensmelting van de mensen en ideeën uit de oude Koppenhinksteeg, die de muzikale motor van de Vrijplaats vormen. Arjan ziet zichzelf daarbij vooral als iemand die helpt die motor draaiende te houden, niet als degene die hem gestart heeft. De nadruk ligt sterk op de vrijwilligers en het teamwork.

Waardering

Arjan neemt soms ook afstand van het politieke aspect van de Vrijplaats. Voor hem draait het om de muziek. Met muziek als verbinder wil hij nog jaren verder: “Zolang ik nog waardering krijg van de mensen wil ik door.” Die waardering kreeg hij vanuit zijn opvoeding al van zijn vader, die hij noemt als inspirator. “Dit kan je niet in geld uitdrukken” zei zijn vader dan, als het ging over wat projecten als de Vrijplaats nou eigenlijk opleverden.

Regelmatig logeerden er internationale bands bij vader en moeder Van Emmerik als het budget niet toereikend was voor een hotel. Zo droegen ook zijn ouders bij aan het muzikale verbinden waar Arjan voor staat.

Verbinding

Sommige dingen kan je bij Resistor wel in geld uitdrukken. Je eet er namelijk op zaterdag een driegangenmenu voor €8,50. De vrijwilligers staan dan uren in de keuken. Grote kans dat je kan aanschuiven bij de band die daarna optreedt.

Diezelfde avond zit ik weer in Resistor, samen met mijn vriendin. Ze woont om de hoek van de Middelstegracht. De sfeer is gemoedelijk, en het koude flesje bier smaakt me goed. Arjan onderbreekt zijn aankondiging van de band als hij mijn vriendin ziet, om zich aan haar voor te stellen. Het spreekt boekdelen. Hij zoekt de verbinding op met zijn buren, met mensen, met muziek.