Foto: Douwe Baert
Paradijsvogels en hanen op hakken. Okselhaar. Kleurrijke dromen. Zomaar een greep uit enkele titels van het werk van kunstenares Irene Kurpershoek. Titels die niet alleen je interesse prikkelen, maar ook heel tekenend zijn voor de speelse stijl van deze maker van de maand. Toch heeft niet al haar werk een titel. “Dan ga ik toch voor iemand anders invullen wat het betekent, terwijl ik het juist zo fijn vind als iemand zegt: deze, dit raakt me.”
We bevinden ons in haar kunstatelier, dat ze combineert met haar psychologenpraktijk, omgeven door kleurrijke schilderijen die je vrolijk maken. En dat is precies wat ze met een deel van haar werk wil bereiken.
Een kind met de slappe lach
“Kunst is voor mij een taal zonder grammatica en zonder landsgrenzen. Daarmee wil ik verbinding creëren en emoties overbrengen. Bijvoorbeeld blijdschap, iets wat we allemaal herkennen. Zoals een kind met de slappe lach, dan ga je gelijk mee in die emotie”, vertelt ze me op enthousiaste toon.
“Van mij mag er zeker gelachen worden in de kunst. Ik hou ervan als ik mensen een glimlachje bezorg. Dan heb ik heerlijk een middagje zwemmertjes getekend met badmutsjes. Hoe leuk is het dan als iemand zegt: ‘die wil ik hebben!’. Geen idee waarom juist die, maar dat hoef ik dan ook niet te weten.”
Ze wijst op wat voorbeelden, zoals de kleine schilderijtjes die ik in het dorpshuis in Valkenburg heb gezien, mijn eerste kennismaking met haar werk. Daar staan een aantal van haar vitrinemini’s, kleine schilderijtjes die ze maakt om kunst voor iedereen betaalbaar te maken. Met vrolijke meisjes met hun haar wapperend in de wind. En lieflijke dieren, in allerlei kleuren in een al even kleurrijk bos.
Een gepijnigde blik
Toch gaat haar werk verder dan alleen vrolijkheid. “Aan de andere kant heb je juist ook angst, verdriet, boosheid, schaamte, teleurstelling, ontreddering. Dat is de andere kant van mijn werk. Daar zit de pijn meer in”, legt ze uit terwijl ze wijst op een voorbeeld van een gezicht in allerlei kleuren op een zwart met rode achtergrond.
De blik op het gezicht is gepijnigd, met verdrietige ogen en samengeknepen lippen. Daarnaast staat nog een ander werk. Met opnieuw een somber gezicht. Dat heet samen. Want als je goed kijkt, herken je naast dat eerste gezicht nog een tweede, dat opkomt uit een soort rode waas.
Het duurt even voordat ik het ook zie. “Het is een somber beeld, een beetje bevreesd. Ik vond het nodig om dat te maken. Ik denk dat dat door de ochtendpagina’s van de krant komt”, vertelt ze met een kleine zucht.
Een beetje spelen
Vaak maakt ze dieren en mensen. Waarom ze dat doet, weet ze niet. “Dat komt gewoon”, zegt ze laconiek, met een licht schouderophalen. “Vroeger dacht ik altijd, ik moet een goed idee hebben. Anders is het zonde om een hele dag te schilderen. Maar dat doe ik al jaren niet meer”, zo wuift ze die gedachtegang weg.
“Als ik denk: dit moet heel goed zijn, dan blokkeer ik volledig. Dus ik ga gewoon schilderen en een beetje spelen. Soms heb ik totaal geen idee wat ik ga maken. Maar aan het eind van de dag denk ik toch: dit is leuk geworden. En vaak komt daar dan ook weer iets anders uit voort.”
Met jezelf in gesprek blijven
Schrijven, iets wat Irene ook al haar hele leven doet, helpt haar hierbij. “Dat heb ik van het boek The Artist’s Way”, vertelt ze enthousiast. “Elke ochtend begin je met het schrijven van drie A4’tjes. Het maakt niet uit wat je schrijft, al is het elke keer hetzelfde. Je schrijft een half uurtje en daarna leg je het weg.” Voor haar is het dé manier om haar creativiteit te laten stromen.
“Gedurende de dag merk ik vervolgens dat je leuke dingen gaat zien. Dan ben je bijvoorbeeld aan het wandelen en opeens komt er een idee. Of tijdens het schrijven. Als ik dat niet doe, dan ontstaat het toch minder spontaan. En soms moet je er even een nachtje over slapen. Dat werkt ook. Uiteindelijk moet je vooral met jezelf in gesprek blijven.”
Foto: Douwe Baert
Zelfgebakken koekjes in een rieten mandje
Tijdens mijn gesprek met haar merk ik aan alles Irene’s enthousiasme voor de schilderkunst. Sinds haar pensioen heeft ze er meer tijd voor, maar ze doet het haar hele leven al. Ze werkt nog 1,5 dag in de week als psycholoog. Haar overige tijd besteedt ze aan het maken van nieuwe werken. Inmiddels neemt ze deel aan verschillende exposities en is haar werk op allerlei locaties te vinden, van bibliotheken tot huisartsenpraktijken en kunstmarkten.
Zoals de kunstmarkt van Warmond. “Dat is mijn favoriet. Mensen komen echt naar je werk kijken en praten over hoe je het hebt gemaakt. Het is ook net of je in oude tijden bent beland, zo leuk! De organisatie komt je nog zelfgebakken koekjes brengen in zo’n rieten mandje.”
De knoop doorgehakt
Toch is Irene’s pad naar eigen zeggen niet zonder obstakels geweest. “Van mijn ouders mocht ik destijds niet naar de kunstacademie, want er moest brood op de plank komen. Toen was ik nog braaf en een beetje verlegen”, vertrouwt ze me toe wanneer we het over haar carrièrepad hebben.
Kunst is daar altijd in vervlochten gebleven. Bijvoorbeeld tijdens haar werk als activiteitenbegeleidster waarbij ze creatieve therapie toepaste. Toch durfde ze er lange tijd niet definitief voor te kiezen.
Tot het moment kwam dat ze de knoop doorhakte. “In 2007 werd ik 50. Toen dacht ik: nu ga ik het doen. Want ik wil niet op mijn 80ste zeggen, had ik maar iets met die kunst gedaan”, vertelt Irene. En dat markeerde het begin van haar eigen onderneming, die met de jaren steeds verder is gegroeid.
Een veel dikkere zwartheid
Die braafheid was er in 2007 nog steeds een beetje, geeft ze toe. Haar werk is met de jaren steeds experimenteler geworden. Met dikkere verf, waarmee ze emoties uitdrukt en waaruit ook duidelijk haar ervaring als psycholoog blijkt.
Ze laat me voelen aan haar werk “Alles opgeslagen”, waarop je een jong kind ziet in een vierkant, omgeven door een, inderdaad veel dikkere, zwartheid. “Met dat schilderij wilde ik tot uitdrukking brengen dat kinderen alles opslaan wat ze meemaken. Mensen denken soms, ze vergeten het wel. Maar ik ben ervan overtuigd dat dat niet zo is. Linksom of rechtsom gaat er door deze ervaringen iets in hun leven gebeuren”, legt ze uit.
Heupen die alle kanten opsteken
Of met haar schilderijen van de serie: de vrijdagmiddagborrel, waar ze perspectief expres helemaal heeft losgelaten. “Daar heb ik echt veel plezier in. Vroeger dacht ik dan, dat klopt helemaal niet. Maar nu ga ik lekker los, met heupen die alle kanten opsteken.”
Of met kraaltjes die ze nu soms in haar vitrinemini’s verwerkt. Ze laat ze aan me zien. “Vroeger dacht ik dan, kan dat wel? Maar nu denk ik, waar hebben we het over? Het is een stukje katoen. Als het stuk gaat, begin je weer opnieuw.”
Ze wijst me op één van haar vroegere werken. “Kijk, daar zie je de voorzichtigheid nog terug. Heel pastel, met dunne verf. En keurig getekend met potlood. Dat zijn die zwarte lijnen. Dat doe ik nu niet meer.”
De gedachten van dat hondje
Wanneer het interview op zijn einde loopt, wil ik nog één ding weten: welk schilderij is nu haar favoriet? Daar twijfelt ze over. We lopen nog even langs alle schilderijen. Dat is hem, zegt ze na wat heen en weer lopen opeens op vastberaden toon.
Het is een schilderij uit haar serie ‘vrijdagmiddagborrel’, met twee drinkende dames en op de grond een afwachtend hondje. “Omdat ik de gedachten van dat hondje helemaal kan volgen. Hij denkt, wanneer word ik nu eens uitgelaten?”
“Lang was het deze”, vertelt ze me nog wel, terwijl we stilstaan bij een specifiek schilderij. “Een vriendin van me is een paar jaar geleden overleden. Na haar overlijden heb ik deze gemaakt. Dat was voor mij een stukje verwerking. Zij had precies zulk haar. En elke keer als ik ernaar kijk denk ik: de zon gaat weer op, en weer onder. Tot ziens. Tot morgen.”
Meer over Irene Kurpershoek vind je op haar website.
