Maker van de Maand: Natalia Papaeva

Onze maker van deze maand, Natalia Papaeva, is geboren in Siberië en bekend om haar werk rond meertaligheid en culturele identiteit. Voor haar begint alles met een verhaal. Soms is het een lied, soms een sprookje, soms een tekst die ontstaat terwijl ze door de stad loopt. Haar werk beweegt tussen performance, video en installatie, maar de kern blijft altijd dezelfde: een emotioneel geladen zoektocht naar verbinding, identiteit en de talen die ons vormen.

“Ik schrijf verhalen, liedjes en sprookjes, en ik voer ze op of verbeeld ze in mijn werk.” Zo simpel begint het voor haar. Maar wie haar werk kent, weet dat onder die eenvoud een wereld van gelaagdheid schuilgaat.

Tussen talen, tussen werelden

Papaeva (36) spreekt Buryat, een bedreigde taal die diep verbonden is met haar emoties. Ze woont al jaren in Nederland en leert tegelijkertijd zowel Buryat als Nederlands, twee talen die op totaal verschillende manieren resoneren. “Mijn moedertaal staat het dichtst bij mijn emoties. Wanneer ik live optreed, doe ik dat altijd in mijn eigen taal. Het maakt niet uit of je de woorden begrijpt, wat telt is dat je voelt wat ik zeg.”

Die spanning tussen verstaan en voelen vormt een rode draad in haar praktijk. Ze reflecteert vaak op hoe taal ons vormt, maar ook hoe taal kan verdwijnen. De manier waarop Nederlanders spreken, direct, uitgesproken, hoog in intonatie, vergelijkt ze met vogels in een bos. Soms wordt ze daardoor verkeerd ingeschat. “Soms denken mensen dat ik onvriendelijk ben, maar het is simpelweg dat mijn gezichtsuitdrukking en intonatie niet aansluiten bij de hoge intonatie van Nederlandse sprekers.”

Een praktijk in beweging

Een nieuw werk begint voor Papaeva meestal met lopen. Zitten maakt schrijven onmogelijk; wandelen opent iets. “Ik schrijf wanneer ik in beweging ben… daarna ga ik naar de studio om te zien wat er zal ontstaan.” In de studio wordt vervolgens gezocht, geoefend, gefinetuned. Soms te midden van chaos (“het wordt altijd rommelig”), soms opvallend opgeruimd (“het is nu al drie maanden schoon”).

Persoonlijk én politiek

Hoewel veel van Papaeva’s werk vertrekt vanuit haar eigen ervaringen, ziet ze het nooit als puur persoonlijk. “Thema’s als uitsluiting, discriminatie, taalverschillen, dominantie en erbij horen zijn universeel.” Ze herinnert zich een werk uit 2019 over uitsluiting in Rusland. Tot haar zorg ziet ze dezelfde mechanismen ook in Nederland de kop opsteken. “Wanneer haatdragende taal normaal wordt in de politiek, raakt dat niet alleen mij maar ook veel Nederlanders. Na elk haatdragend debat voelt het onveiliger om over straat te gaan.”

Toch schuwt ze kwetsbaarheid niet. Integendeel. “Kwetsbaarheid tonen gaat mij van nature… het betekent simpelweg dat ik mens ben.”

Leiden: stad van boeken, beelden en openheid

Papaeva heeft een zachte band met Leiden. Een vriendin woont er, net als een oud-collega van WORM, een Rotterdamse stichting voor experimentele, avant-garde- en undergroundkunst. Ze realiseerde er een publieke sculptuur, waarbij ze merkte hoe open en vriendelijk Leidenaren kunnen zijn. Passanten praatten met haar, deelden hun indrukken, moedigden haar aan.

Voor haar is Leiden ook een universiteitsstad: een plek waar kennis, nieuwsgierigheid en rust samenkomen. De bibliotheek is haar lievelingsplek: “De bibliotheek is mijn favoriete plek op aarde… mijn gedachten beginnen al te rennen zodra ik naar de boeken kijk.” Het Wall Poem Project noemt ze een van de initiatieven die de stad bijzonder maken.

Rituelen, verrassingen en melancholische muziek

Voor een performance mediteert ze, doet ze stem- en lichaamsopwarming, en belt ze soms haar moeder. Haar creatieve batterij laadt ze op door te wandelen in het bos, naar de bibliotheek te gaan of te koken met vrienden. En iets wat veel mensen verbaast? “Iedereen is altijd verrast om te horen dat ik 178 cm ben,” zegt ze lachend.

Muzikaal ziet ze haar werk vooral in melancholische klanken: artiesten als King Krule, Susumu Yokota en Sainkho Namtchylak.

Wat komt eraan?

Over de toekomst blijft ze geheimzinnig, met een glimlach. “Ik mag toekomstige projecten niet delen, het marketingteam heeft me gevraagd die geheim te houden.”

Wat ze wél kan zeggen: er staan tentoonstellingen op de planning, een nieuw werk is net afgerond en een volgend project staat op het punt van beginnen.

Misschien is dat precies wat haar kunstenaarschap zo herkenbaar maakt: het voortdurend oversteken van grenzen – taalgrenzen, gevoelsgrenzen, landsgrenzen – en telkens opnieuw zoeken naar manieren om te spreken, zelfs wanneer woorden tekortschieten.