Foto: Simone van der Lee
‘Passie voor de Zee’, het klinkt misschien als een veelvoorkomende, zelfs een tikje saaie expositie voor een museum in Katwijk. Maar niets blijkt minder waar. Zodra ik de eerste ruimte van de tentoonstelling in het Katwijks Museum binnenloop, word ik aangenaam verrast. Niet alleen de welbekende bomschuiten prijken aan de muren. Ook prachtige foto’s, een gedicht en, zeker niet te vergeten, enkele grote containerschepen van keramiek trekken meteen de aandacht.
Voor ik spreek met Gerrit Vooijs, één van de projectleiders van deze expositie, besluit ik eerst zelf de nieuwe tentoonstelling eens te bekijken. Meteen valt me de variatie op die ik tot dan toe niet van het Katwijks Museum gewend was. Een 19e-eeuws schilderij van enkele kleine boten op een woelige zee hangt naast een indrukwekkende foto. Het is misschien wel diezelfde zee maar dan zo’n 150 jaar later. Vogels vliegen laag over het water, met een woeste lucht erboven.
Even verderop weer een ouder tafereel. ‘Een bomschuit met gestreken mast’, staat op de beschrijving. Terwijl ik juist dacht dat het scheepje op het punt stond om ten onder te gaan. Zo blijven modern en traditioneel zich afwisselen in deze eerste ruimte.
De roots van Katwijk
Wanneer ik Gerrit spreek, blijkt dat dat ook precies de bedoeling was. Hij is nog maar enkele maanden geleden gestart als vrijwilliger en deze expositie was zijn eerste project, dat hij samen met een collega en de conservator van het museum heeft opgezet. Hoewel hij hiervoor geen ervaring had met het maken van tentoonstellingen, heeft hij wél een brede achtergrond in organisatie. Juist zijn frisse blik als nieuweling in het museum lijkt te hebben bijgedragen aan de veelzijdigheid die in deze expositie te zien is.
“Het is echt begonnen met één zinnetje: passie voor de zee. Toen moesten we alles nog handen en voeten geven. Maar de zee, dat zit echt in de roots van Katwijk”, zo vertelt hij met een zekere vanzelfsprekendheid in zijn stem.
Meer dan alleen schilderijen
Toch is de tentoonstelling dat uiteindelijk verre van. “Hij bestaat uit verschillende dimensies. Schilderijen, gewoon traditioneel, gedeeltelijk uit onze eigen collectie. Maar ook moderne werken. En we wilden iets doen met fotografie, tekst én fysieke kunst. Dat krijgen we ook terug van bezoekers, dat het zo divers is. Ik denk niet dat je dit snel ergens anders tegenkomt”, vertelt Gerrit, duidelijk trots op zijn werk.
Een indrukwekkend containerschip
Samen lopen we langs de onderdelen van de tentoonstelling. De eerste ruimte gaat over schepen, zo vertelt Gerrit. Dat verbaast me niet als ik naar de opvallende schepen kijk, die me meteen opvielen bij binnenkomst. Er is een indrukwekkend containerschip bij, uiteraard gevuld met kleine containertjes. Elk containertje is anders, met hier en daar wat deukjes en scheuren. Sommigen lijken wat in elkaar te zakken door het gewicht van de containers erboven.
De schepen blijken volledig gemaakt van keramiek, waarbij kunstenaar Tilmann Meyer-Faje juist alle imperfecties en de ‘vervormingen tijdens het maakproces’ wilde omhelzen. “De conservator en de kunstenaar zijn een dag bezig geweest om hier alles op te bouwen”, vertelt Gerrit terwijl we naar de schepen kijken. “Het waren allemaal losse containers. Ik was erbij om te sjouwen. Het was echt zwaar.”
De zee als kunstobject
We vervolgen onze weg langs de schilderijen. “Vroeger gebruikten schilders de zee vaak als achtergrond bij een boot of bij mensen. Maar er is ook een moment gekomen dat mensen de zee echt als kunstobject zagen. Dat wilden we hier ook laten zien. Daarom hebben we deze ruimte ook speciaal blauw geverfd, om de zee in de schilderijen beter tot hun recht te laten komen”, vertelt Gerrit terwijl we langs schilderijen en foto’s lopen.
Ruige en stille zee
Hij wijst enkele schilderijen aan waarop hij bijzonder trots is. Een Mesdag bijvoorbeeld, die het museum heeft geleend van een kunsthandel. Maar ook het contrast tussen twee naast elkaar hangende schilderijen, dat hij mooi vindt. “Hier heb je een hele ruige zee, en hier is de zee juist heel rustig, terwijl het schilderij ergens ook iets ruigs heeft”, vertelt hij.
Ook de foto’s van Saskia Boelsums vindt hij bijzonder. “Het is niet alleen op het juiste moment een foto maken. In de nabewerking heeft ze echt haar gevoel van dat moment in de foto gelegd.”
Foto: Simone van der Lee
Een echte Katwijker
De schilderijen en foto’s komen bovendien niet allemaal uit Katwijk, maar bevatten ook taferelen uit de buurt van de Waddeneilanden of het Scheveningse strand, een variatie die Gerrit waardeert. Maar terwijl de beeldende kunst uit verschillende plaatsen komt, is het gedicht, dat groot aan één van de muren prijkt, geschreven door een echte Katwijker, Ton Hetebrij.
“Dit is gewoon gemaakt door één van onze mensen en het is mooi”, vertelt Gerrit over het gedicht getiteld ‘zee van stilte’. “Het vertelt eigenlijk wat je bedoelt als je het hebt over passie voor de zee. Ik kan dit iedere keer weer lezen en er steeds iets nieuws uithalen”, zegt hij terwijl we het bestuderen.
Het moderne hoekje
In de volgende ruimte blijken de schilderijen zo anders dan in de vorige, dat ik even een momentje nodig heb om eraan te wennen. Ze zijn moderner, hebben iets impressionistisch en zijn hier en daar een tikje abstract, met overal de zee als het absolute middelpunt. “Dit is echt het moderne hoekje”, vertelt Gerrit op opgewekte toon. “Niet dat ik nou zo’n voorvechter ben van modern, maar wel van die verschillen tussen de ruimtes”, legt hij uit.
“Kijk, dit is een Noordwijker, Wil van der Niet. En deze. Dit is voor kenners een heel bekend iemand, Armando. Hij is inmiddels overleden, maar er is nog wel een stichting. Daarvan mochten we deze lenen. Mensen die van moderne kunst houden, worden hier heel vrolijk van”, vertelt hij enthousiast terwijl we voor het grote, imposante werk staan waarop, zij het abstract, nog duidelijk een zee te herkennen is.
Schilderen op zee
Hij wijst op enkele opvallende langwerpige schilderijen, waarop vanuit de verte de kust te zien is. “Hier zie je Noordwijk en daar Castricum”, legt hij uit. “En dat is wat vrijer geschilderd, maar dat is Katwijk. Kijk, dit is de oude kerk”, zo wijst hij aan. De conservator van het museum blijkt de schilder goed te kennen. “Hij is destijds zelfs mee geweest op het schip toen het schilderij gemaakt werd”, weet Gerrit te vertellen.
Het meest interactieve deel
We lopen naar de laatste ruimte, die over vissen gaat. ‘En dan hebben we het over het werkwoord én het zelfstandig naamwoord’, legt Gerrit uit. Vooral het werkwoord zie je veel terug aan de muren, met taferelen van Katwijkers van zo’n 150 jaar geleden, druk bezig met het uitoefenen van hun traditionele ambacht, met hun vangst uitgespreid over het strand. Het zelfstandig naamwoord zie je terug in een glazen kast waarin juist schilderijen van kleurrijke levende vissen te zien zijn.
Hierna lijken we aan het einde van de tentoonstelling te zijn, maar dat blijkt verre van het geval. In een klein kamertje aan onze rechterhand vinden we namelijk het meest interactieve deel van de tentoonstelling: de fotocarrousel.
Veranderende foto’s
Je ziet hem in een kleine, donkere kamer. Makkelijk gemist door een onoplettende bezoeker. De receptionist heeft me er bij aankomst daarom nog even op gewezen. En dat is niet voor niks. De carrousel, waarop zes prachtige, maar heel verschillende, foto’s van de zee zijn afgebeeld, is namelijk zeker de moeite waard.
Vanuit een hoek schijnt een lamp op de langzaam ronddraaiende carrousel, waardoor het licht steeds op een ander deel van een foto valt. De foto’s en het idee van de carrousel komen van Ben Vroom, een fotograaf die Gerrit heeft gevonden via een oud-collega van hem aan de Universiteit Leiden.
Door de lichtval veranderen de foto’s. Als er licht op valt lijkt een donkere lucht boven zee opeens open te breken. Of je ziet een zee die lijkt te baden in een warme oranje gloed. Steeds meer details komen naar voren, zoals bijzonder gevormde waterdruppels. “En kitesurfers”, vertelt Gerrit. Pas als ik een stapje naar voren doe, zie ik ze, heel in de verte in het water.
Verbonden met de zee
De kamer, waarin je je bijna even echt aan het strand waant, is een mooie afsluiting van de tentoonstelling, die niet alleen de schoonheid van de zee laat zien, maar ook aantoont hoe diep Katwijk met de zee verbonden is.
De tentoonstelling is nog tot 25 mei in Katwijk te zien. Of er een vervolg komt? “Dat staat nu nog niet op de planning”, vertelt Gerrit. Eerst komt er een tentoonstelling over ‘De Muzen van…’, de meestal vrouwelijke, steeds terugkerende, inspiratiebronnen van verschillende kunstenaars. Maar een volgende tentoonstelling over de zee, dat lijkt in een door de zee gevormd dorp als Katwijk bijna onvermijdelijk.
